1. Sprawdzenie pilnych kwestii i dokumentów
Na początku ustal, czy biegnie termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku, termin wynikający z otrzymanego pisma sądowego albo inny termin związany ze sprawą.
Zbierz podstawowe informacje o zmarłym, członkach rodziny, ewentualnym testamencie, majątku i możliwych zobowiązaniach. Jeżeli postępowanie już się toczy, zastanów się, jaki rezultat chcesz osiągnąć i jakie dokumenty, świadkowie lub inne dowody mogą potwierdzać Twoje stanowisko.
2. Potwierdzenie praw do spadku
Jednym z pierwszych kroków może być stwierdzenie nabycia spadku albo – jeżeli spełnione są odpowiednie warunki – sporządzenie przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia.
Zakończenie tego etapu pozwala formalnie potwierdzić, kto jest spadkobiercą i w jakim udziale dziedziczy. Nie oznacza to jeszcze przyznania konkretnych składników majątku poszczególnym osobom. Jeżeli spadkobierców jest kilku i trzeba zdecydować, komu przypadnie np. mieszkanie, działka, samochód albo inne składniki majątku, kolejnym etapem może być dział spadku.
3. Majątek, długi i decyzja o przyjęciu albo odrzuceniu spadku
Oddzielną kwestią są długi spadkowe. Jeżeli istnieje ryzyko, że zobowiązania zmarłego przewyższają wartość pozostawionego majątku, jednym z rozwiązań, które trzeba rozważyć, może być odrzucenie spadku.
Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku można co do zasady złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. Brak oświadczenia w tym terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza co do zasady ogranicza odpowiedzialność za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku ustalonego zgodnie z przepisami o wykazie lub spisie inwentarza. Nie oznacza jednak, że wierzyciel może sięgnąć wyłącznie do przedmiotów odziedziczonych po zmarłym.
Osoba, która odrzuciła spadek, jest traktowana tak, jakby nie dożyła jego otwarcia. Może to spowodować powołanie do dziedziczenia jej dzieci. Jeżeli dzieci są małoletnie, trzeba odrębnie zadbać o złożenie oświadczenia w ich imieniu. W części przypadków rodzic może odrzucić spadek w imieniu dziecka bez wcześniejszego zezwolenia sądu, ale tylko po spełnieniu ustawowych warunków. W innych sytuacjach zgoda sądu nadal będzie konieczna. Oświadczenie składa się przed sądem albo notariuszem.
4. Podział majątku i rozliczenia między spadkobiercami
Jeżeli kilka osób dziedziczy wspólny majątek, może być potrzebny dział spadku. W jego ramach można m.in. przyznać konkretne rzeczy poszczególnym osobom, dokonać podziału fizycznego albo przyznać określony składnik jednemu spadkobiercy z obowiązkiem spłaty pozostałych.
Dział spadku może zostać przeprowadzony w drodze umowy między spadkobiercami albo w postępowaniu sądowym. Jeżeli do spadku należy nieruchomość, umowny dział spadku wymaga formy aktu notarialnego.
5. Podatki i czynności po potwierdzeniu dziedziczenia
Po formalnym potwierdzeniu nabycia spadku trzeba sprawdzić, jakie obowiązki podatkowe dotyczą konkretnego spadkobiercy.
Osoby należące do najbliższej rodziny, czyli tzw. grupy „0”, mogą korzystać z całkowitego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn. Do tej grupy należą małżonek, zstępni (np. dzieci i wnuki), wstępni (np. rodzice i dziadkowie), pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha.
W typowej sytuacji skorzystanie ze zwolnienia wymaga złożenia zgłoszenia SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Nie zawsze jednak SD-Z2 będzie konieczne, dlatego obowiązek podatkowy warto sprawdzić indywidualnie.
W przypadku działu spadku również mogą pojawić się skutki podatkowe. Zależą one m.in. od spłat lub dopłat, wartości otrzymanego majątku i rodzaju składników. Nie należy automatycznie zakładać, że otrzymanie majątku ponad udział oznacza natychmiastowy obowiązek zapłaty PIT.
Jeżeli wskutek dziedziczenia lub działu spadku nabyłeś nieruchomość, trzeba również zadbać o ujawnienie swojego prawa w księdze wieczystej.
6. Sprawdzenie roszczeń o zachowek
Po ustaleniu, kto dziedziczy i jaki majątek pozostawił zmarły, warto sprawdzić również, czy komuś przysługuje zachowek albo czy to wobec Ciebie może zostać zgłoszone takie roszczenie. Ma to szczególne znaczenie, gdy spadkodawca pozostawił testament, pominął bliskich krewnych albo za życia dokonywał istotnych darowizn.
Zachowek jest co do zasady roszczeniem pieniężnym, a nie prawem do otrzymania konkretnego mieszkania, działki czy innego składnika spadku.
Nie trzeba znać nazwy procedury, żeby poprosić o pomoc
Opisz, co się wydarzyło, co chcesz zrobić i jaki cel chcesz osiągnąć. Jeżeli otrzymałeś pismo z sądu, banku albo od innej instytucji, podaj również datę jego doręczenia. Ustalimy, jakie dokumenty są potrzebne, jaki może być zakres pomocy i jakie są kolejne kroki.
Sprawy spadkowe potrafią być zawiłe, ale nie musisz porządkować ich samodzielnie.
Zadzwoń. Porozmawiajmy. Uporządkujmy Twoje sprawy spadkowe.