Czym jest zachowek?
Zachowek chroni określonych bliskich spadkodawcy przed całkowitym pominięciem w rozliczeniu jego majątku. Co do zasady jest to roszczenie o zapłatę pieniędzy, a nie prawo do konkretnego mieszkania ani automatyczne unieważnienie testamentu. Zachowek może wymagać uzupełnienia także wtedy, gdy uprawniony już coś otrzymał, ale mniej niż wynosi należna mu wartość.
Kto i kiedy może się domagać zachowku?
Uprawnieni do zachowku mogą być zstępni, czyli m.in. dzieci i wnuki, małżonek oraz rodzice zmarłego, jeżeli w konkretnej sytuacji byliby powołani do spadku z ustawy. Nie każdy krewny ma zatem prawo do zachowku; rodzeństwo nie należy do tego kręgu.
Przy ocenie roszczenia bierzemy pod uwagę m.in. dziedziczenie, darowizny, zapisy, zrzeczenie się praw, odrzucenie spadku, niegodność dziedziczenia i ewentualne wydziedziczenie. Samo pominięcie w testamencie nie jest wydziedziczeniem. Znaczenie mogą mieć także przebaczenie, prawa zstępnych osoby wydziedziczonej i okoliczności konkretnej sprawy.
Ile wynosi zachowek?
Zasadniczo zachowek odpowiada połowie wartości udziału, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo gdy uprawnionym zstępnym jest osoba małoletnia, zachowek wynosi dwie trzecie wartości tego udziału – nie dwie trzecie całego spadku. Podstawa obliczenia może wymagać doliczenia określonych darowizn lub innych przysporzeń oraz uwzględnienia tego, co uprawniony otrzymał wcześniej.
Uproszczony przykład
- Majątek przyjęty do uproszczonego przykładu: 600 000 zł.
- Udział ustawowy osoby pominiętej w testamencie: 1/2.
- Zwykła stawka zachowku: 1/2 udziału ustawowego.
- Zachowek: 1/2 x 1/2 = 1/4 majątku, czyli 150 000 zł.
Dla uproszczenia przykład pomija darowizny, długi, inne przysporzenia i szczególne okoliczności wpływające na rzeczywiste wyliczenie.
W jakim trybie dochodzi się zachowku?
Najpierw ustalamy osoby uprawnione i zobowiązane, majątek, wcześniejsze przysporzenia oraz dowody. Przygotowujemy wezwanie do zapłaty i prowadzimy negocjacje. Jeżeli porozumienie nie jest możliwe, roszczenia dochodzi się co do zasady pozwem o zapłatę w postępowaniu cywilnym. Właściwy sąd i opłatę ustalamy na podstawie konkretnej sprawy, w tym wartości roszczenia.
W pierwszej kolejności trzeba ustalić odpowiedzialność właściwej osoby. Ustawa przewiduje kolejność odpowiedzialności spadkobierców, a w określonych sytuacjach także zapisobierców windykacyjnych i obdarowanych. Reprezentujemy również osoby, od których zażądano zapłaty; analizujemy wysokość roszczenia, przedawnienie oraz – gdy są ku temu podstawy – możliwość odroczenia, rozłożenia na raty lub obniżenia zachowku.
Przedawnienie: co do zasady pięć lat, ale różny początek biegu terminu
Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku przedawniają się co do zasady z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu. Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanej darowizny albo zapisu windykacyjnego przedawnia się co do zasady po pięciu latach od otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy. W sprawach bez testamentu, przy kilku testamentach lub przy innych podstawach odpowiedzialności początek biegu terminu wymaga odrębnej analizy.
Zachowek należny małoletniemu
Małoletni zstępny może korzystać z podwyższonej stawki 2/3 wartości udziału ustawowego. Jego sytuację i reprezentację trzeba sprawdzić osobno. Jeżeli zachodzi konflikt interesów między dzieckiem a rodzicem, może być potrzebny reprezentant dziecka ustanowiony przez sąd. Ugoda albo rezygnacja z roszczenia może wymagać zgody sądu opiekuńczego.
Jak pomagamy i co przygotować?
Analizujemy prawo do zachowku, testamenty i darowizny, przygotowujemy wyliczenie i stanowisko, negocjujemy oraz reprezentujemy Klientów w sporach. Na konsultację warto przygotować dokumenty spadkowe, testament, informacje o darowiznach i majątku, korespondencję oraz najważniejsze daty. Konsultacja odbywa się w Poznaniu lub online. Zakres pomocy i wynagrodzenie uzgadniamy przed podjęciem prac.